PDA

View Full Version : Khảo một chữ ôm


Thiên Xứng
07-14-2008, 06:24 AM
Từ vựng tiếng Việt có chữ ôm.
Tự điển ghi rằng đó là một động từ, dùng để chỉ hành động dùng hai tay ṿng qua để giữ vật ǵ đó, hay người nào đó, sát vào ḷng, vào người. Thí dụ: hai tay ôm cột, ôm chặt cái bao, người cha ôm con vào ḷng, chàng và nàng ôm nhau …
Thường thường, ít nhiều hai đối tượng cũng phải "chịu đèn" với nhau rồi th́ mới ôm được, c̣n không thế nào cũng sinh sự: nhỏ chuyện th́ ăn tát, lớn chuyện th́ ra phường ra quận, tệ hại hơn, ôm nhầm vợ người khác có khi phải ôm đầu máu về nhà.
Nhưng cuộc đời c̣n lắm rắc rối, hành động ôm cũng tuỳ chỗ và tuỳ cường độ mà có thể được chấp nhận hay không. Giữa chốn thanh thiên bạch nhật, cha mẹ ôm con ông bà ôm cháu th́ hổng ai nói ǵ, trai gái có ôm nhau tí tí… thiên hạ cũng bỏ qua, chứ mà tăng cường độ ôm như… rắn ôm cây.. th́ thế nào cũng bị dị nghị… Ở mấy xứ đạo Hồi c̣n tệ hơn, trai gái, dù là vợ chồng, ngoài đường ngoài ngơ cũng hổng được ôm nhau, nếu không th́ có mà… ốm đ̣n.
*
Nào đă hết, động từ ôm ngoài nghĩa đen kể trên c̣n có nghĩa bóng, để chỉ một một trạng thái nội tâm. Thí dụ như hắn ôm hoài băo có ngày sẽ nổi tiếng hay cô ấy ôm giấc mơ lên xe hoa. Khi bị cho đi tàu bay giấy th́ chàng ôm một mối hận t́nh. Nàng lỡ gặp sở khanh th́ có khi phải ôm bầu tâm sự. C̣n chàng không tiền tài danh vọng th́ có khi nàng ôm cầm sang thuyền khác. Hễ thương nhau lắm mà hổng lấy nhau được, th́ mối t́nh ôm xuống tuyền đài. Thề thốt để giữ kín chuyện cho ai th́ nói sống để bụng, chết ôm theo…
Chữ ôm c̣n được dùng để diễn tả những chuyện xă hội loại trong nhà ngoài ngơ. Thí dụ thời này nghe nói mấy quan lớn hay có màn ôm tiền chạy mất, để người dân mếu máo dở khóc dở cười. Hay lại nghe nói là mấy vị tài không cao mà đức cũng không cao nhưng lại hay ôm ghế.
Chữ đồm, nói một ḿnh hổng có nghĩa ǵ hết, nhưng nếu đi theo sau chữ ôm… th́ lại có chuyện. Chẳng hạn như chồng khoái tham gia chuyện hội hè, bè bạn, kiểu "ăn cơm nhà vác ngà voi" th́ hay bị vợ than là ôm đồm lắm chuyện. Nhưng nào đă có sao. Chỉ tội là có nhiều vị quan liêu, khoái nhiều chức tước (và bổng lộc) nắm đủ thứ quyền hành mà làm không nổi, th́ dân nó cũng kêu là ôm đồm. Cái này mới đúng là lắm chuyện.
*
Kể từ cuối những thập niên 70 về sau, ở Việt Nam, chữ ôm, vốn là động từ, lại có thêm vai tṛ tính từ. Trong vai tṛ này chữ ôm đứng sau một danh từ nào đó thường chỉ để "quảng cáo" một thứ dịch vụ rất đặc biệt dành cho mấy đấng mày râu.
Đầu tiên là chuyện uống bia. Chữ bia tiếng Việt lấy từ phát âm chữ beer của tiếng Anh để chỉ một thức uống có lượng cồn, uống ít không sao, nhưng uống nhiều th́… xỉn. Dân nhậu gặp nhau th́… mở bia, đi uống bia, đi mua bia, đi lấy bia… Tất cả toàn là những câu chữ rất b́nh thường để chỉ những hành động cũng rất b́nh thường. Bia vàng, bia đen, bia đỏ, bia hơi, bia Tây, bia Tàu… đủ thứ loại bia, thứ nào cũng được…

Nhưng độc đáo nhất là bia ôm.
Chữ ôm ở đây tuy chỉ là tính từ, danh chánh ngôn thuận th́ bia vẫn là chính, c̣n ôm chỉ là chữ phụ. Nhưng có mấy ai muốn uống bia thực sự mà lại đi kiếm… bia ôm? Từ đó suy ra, ôm mới đúng là cái mục tiêu của sự việc, c̣n bia chỉ là cho có mà thôi.
Có nhiều anh cứ chiều chiều là đi bia ôm, bỏ vợ bỏ con. Quan to chức lớn tha hồ mà bia ôm. Các bậc doanh nhân thời nay muốn cho công việc êm xuôi th́ cũng phải kéo nhau đến bia ôm. Mấy chị có chồng sống ở nước ngoài, mỗi khi "thả" chồng về Việt Nam thăm cha mẹ th́ sợ nhất là mấy ổng hay lạc đường vô mấy quán bia ôm. Mấy anh du khách nước ngoài nghe đồn cũng ráng đến Việt Nam để đi bia ôm. Chung quanh bia ôm là cả một thành phần kinh tế sống nhờ vào nó. Phụ nữ tới tuổi lao động, không t́m ra công ăn việc làm, hay ở thôn quê cơ cực sống không nổi (nhất là khi không c̣n đất làm ruộng) th́ "tự do" nhảy vô thị trường bia ôm. Thời buổi kinh tế khó khăn, thương măi toàn cầu cạnh tranh ráo riết, các đơn vị kinh tế hay th́ sống, dở th́ chết, nhưng đặc biệt là ngành bia ôm lúc nào cũng hưng thịnh. Ngay cả những năm bao cấp đen tối của đất nước, lại thêm cấm vận, kinh tế ngành nào cũng điêu đứng, thế mà thời đó quán bia ôm vẫn mọc lên như nấm. Nghe th́ nghịch lư, nhưng thực ra là rất hợp lư. Nghề bia ôm là nghề… không vốn, cứ bán cho đến khi nhan sắc phai tàn…
*
Từ đó, thấy bia ôm làm ăn được, thiên hạ nhảy ra ôm đủ kiểu: nào là tắm ôm, ngủ trưa ôm, xi-nê ôm, hớt tóc ôm, gội đầu ôm. Thiệt t́nh mà nói, tắm ôm, ngủ ôm, xi-nê ôm… nghe c̣n lọt lỗ nhĩ, nhưng đến hớt tóc ôm hay gội đầu ôm … th́ rơ ràng là chữ ôm đă hoàn toàn biến tướng. Làm sao có thể h́nh dung ra được cảnh một cô vừa cầm tông-đơ hớt tóc vừa ôm khách cho được? Hay có ai đi hớt tóc mà cứ ôm người thợ hớt tóc đâu? Đến nỗi có nhiều anh đầu trọc mà tuần nào cũng đi hớt tóc với lại gội đầu.
Dịch vụ ôm ăn sâu rộng vô các thành phần kinh doanh đến nỗi sau này c̣n nghe nói chuyện xe đ̣ ôm. Chẳng hạn đi xe đ̣ từ Sài G̣n ra Hà Nội phải mất hơn một ngày, lại có thêm chặng đường phải ngủ đêm đâu đó. Ngồi trên xe đ̣ lắc lư cả ngày, ngó sông ngó núi măi cũng chán, buồn chết đi được. Thế là nẩy ra dịch vụ xe đ̣ ôm. Anh mua vé leo lên xe, vừa để gói hành lư lên trên kệ th́ đă có một cô trẻ đẹp, ăn mặt thoáng mát, nước hoa dồn dập, ánh mắt long lanh, môi h́nh trái tim mỉm cười túm tím e lệ, leo lên xe ngồi kế chỗ… Xe lắc lư chuyển bánh, và cô gái cũng bắt đầu nhoẻn miệng nh́n anh tươi cười lắc lư bắt chuyện…
Từ các khu ngoại ô thành phố hay từ các vùng thôn quê c̣n biết bao nhiêu phụ nữ không nghề không nghiệp là cả một lực lượng lao động dự trữ khổng lồ cho mấy ngành "ôm". Cứ điệu này, không chừng mai kia mốt nọ thiên hạ dám cho đẻ ra những nghề mới như câu cá ôm, đi săn ôm, máy bay ôm (lời bàn của nhện: khi đạt được đến đây th́ ta đă hội nhập hoàn hảo với thế giới rồi. Phải có nhiều đại gia đi mây về gió th́ mới có "escort girls" được, có dễ đâu)…
*
Phải công nhận tiếng Việt là một thứ ngôn ngữ rất tượng thanh tượng h́nh. Bia ôm, tắm ôm, ngủ ôm, xi-nê ôm, hớt tóc ôm, gội đầu ôm, xe đ̣ ôm … Nói cho cùng vẫn chỉ là một thứ dịch vụ… xưa như trái đất, năm châu bốn bể đâu mà không có. Thế nhưng chỉ có tiếng Việt mới có chữ ôm biến tướng thành ra như vậy. Ra nước ngoài mà nói embracing-beer, embracing-sauna, embracing-haircut, hay embracing… ǵ ǵ đi nữa, đố thiên hạ biết anh muốn nói cái ǵ???

Tôi yêu tiếng nước tôi
Từ khi mới ra đời
Mẹ hiền ru những câu a ời…

Nhưng biến tướng của chữ ôm trong tiếng Việt hôm nay cũng làm cho người ta đau xót. Các quan càng cứ ôm đồm th́ dân càng khổ. Nhất là những bậc cha mẹ nghèo khổ có con gái mới lớn, mà nếu không đủ vốn hay "quen biết" để xoay sở một chỗ làm… phải ôm để sống.

Chừng nào mới hết cảnh phải ôm mới sống được? Chừng nào đa số những người lao động lương thiện đều có thể có được một công việc không những đủ kế sinh nhai, mà c̣n cho họ giữ được nhân phẩm của ḿnh???


Thanh Gương